Nieuwe AIR-modellen in Graz
Vernieuwing van artist-in-residence programma's: dat was het onderwerp van een levendige workshop tijdens het 'Forum européen de la jeune création' in juli 2003 in Graz. Ideeën over alternatieve invullingen van een Pépinières verblijf in het buitenland vlogen over tafel.
Het aanbod van het Pépinières programma is enorm divers. Al jaren komt het tegemoet aan zeer uiteenlopende wensen van kunstenaars. Toch is in het programma van het Mobility in Art process een inventarisatie opgenomen van wensen voor vernieuwing. Vier nationale coördinatoren van het Pépinières programma hadden het initiatief genomen: Aura Corbeanu (Roemenië), Jean Reitz (Luxemburg), Maria Tuerlings (Nederland) en Pierre Urbain (België). Voorafgaand aan de workshop was aan kunstenaars en aan aanbieders van residences de vraag voorgelegd of het gangbare Pépinières concept voldoet. Draagt het concept van een aaneengesloten periode van werken aan een instituut in een ander land nog steeds bij aan de ontwikkeling van jonge kunstenaars?
Uit de vele ideeën die werden geopperd, tekenden zich drie alternatieven af:
- Een nomadische residence. Meerdere kunstenaars voelen zich aangesproken tot projecten met een hoog mobiel gehalte. Voor hen draait het om het reizen zelf, om het afleggen van een parcours, en om de invloed daarvan op hun werk. Voor zo'n nomadische werkperiode zou het Pépinières programma kunstenaars de gelegenheid kunnen bieden, in plaats van alleen voor een verblijf van een aantal maanden op één en dezelfde plek.
- Een open residence. In plaats van aan hun stricte voorwaarden en eigen, interne structuur vast te houden, zouden de deelnemende instellingen zich gastvrijer kunnen opstellen en projecten ontvangen waarvan de uitkomst minder vaststaat. Zo'n meer open, avontuurlijke houding van zowel de kunstenaar als de instelling zou tot intensievere samenwerking kunnen leiden en tot spannender resultaten.
- Een 'meer fasen' residence. Een residence kan werken als snelkookpan maar die druk kan ook te hoog zijn. Kunstenaars wijzen erop dat veel kostbare tijd wordt verspild met pogingen het voorstel toch binnen de betrekkelijk korte periode te realiseren. Bovendien is er weinig gelegenheid voor verdieping, correctie en evaluatie van het project. Daarom wordt het idee geopperd een residence over een langere tijd uit te smeren en in verschillende werkperiodes van steeds enkele weken op te delen: een oriënterende fase; een fase om plannen te concretiseren; een fase om het project te realiseren; een fase om de werkperiode te evalueren en af te sluiten. Zo'n lange termijn residence kan een meer organisch verloop van een project mogelijk maken.
Tijdens de workshop werd erkend dat binnen het Pépinières programma al veel ruimte bestaat voor het bijstellen van bestaande artist-in-residence programma's en voor het ontwikkelen van nieuwe vormen daarvan. Bovendien zorgt de formule van de Pépinières selectie ervoor dat de wensen en verwachtingen van aanbieder en gast op elkaar worden afgestemd, en dat voorkomt dat intenties tezeer uiteenlopen.
Dat neemt niet weg dat de Pépinières organisatie en de deelnemende instellingen voortdurend op zoek zijn naar manieren om beter aan te sluiten bij de behoeften van jonge kunstenaars. De workshop in Graz gaf hiervoor een goede aanzet.
